De diamanten dierentuin
Al sinds de klassieke oudheid is het dierenrijk een bron van inspiratie voor goudsmeden en sieraadontwerpers. Gekozen vanwege hun symbolische betekenis, karaktereigenschappen of schoonheid vormen zij al duizenden jaren een met edelstenen bezette menagerie.
Pas in de negentiende eeuw worden dieren als onderwerp in juwelen gekozen vanwege een louter decoratieve rol. In al die eeuwen daarvoor speelden de onderliggende factoren van het gekozen dier en belangrijke rol. Roofdieren zoals de gier, de krokodil en de schorpioen vervulden in de klassieke oudheid een rol als talisman, ze werden gedragen als beschermer tegen het gevaar wat deze dieren meebrachten. Hier lijnrecht tegenover staan de stier en de leeuw; als symbolen van kracht en macht brachten zij deze eigenschappen over aan de drager. Ook ooit onverklaarbare verschijnselen werden door dieren gesymboliseerd en vervolgens in goud met edelstenen gevat, waarvan de scarabee misschien wel de bekendste is. Zoals een scarabee een bol mest vele malen groter dan zijn eigen lijf verplaatst, zag men de god Ra, die iedere dag de zon hoog naar de hemel weet te brengen.
Een koppeling van religie aan de eigenschappen van een dier en de daaruit volgende vertaling in juwelen, speelt in de Middeleeuwen een hoofdrol. De pelikaan die zijn jongen voedt vanuit de borst en de draak die overwonnen wordt door Sint Joris zijn populaire motieven. Door de opkomst van nieuwe materialen, voor de westerling nieuwe dieren en andersoortige sieraden en objecten uit de nieuwe wereld en het verre oosten, wordt de religie vanaf de zestiende eeuw. zachtjes overgenomen door een bredere allegorische betekenis, die het sieraad tegelijkertijd een geschikte plek wist te bezorgen in de toen opkomende rariteiten- en kunstkabinetten. Daarnaast speelde hernieuwde interesse in de klassieke mythologie door de opkomst van de renaissance, voor een overdaad aan beeltenissen van mythologisch belangrijke dieren in juwelen.
In de negentiende eeuw, wanneer grote juwelenhuizen, die wij vandaag de dag nog kennen, hun intrede doen, verschuift een onderliggende betekenis van de keuze voor een dier naar een louter op schoonheid gebaseerde decoratieve uiting. Dit wil niet zeggen dat de symbolische, allegorische of historische betekenis volledig verdwijnt; het graven van het Suez kanaal, zorgt voor een herleving van Egyptische dieren en de Grand Tour naar de Romeinse ruïnes van onder andere Pompeï, zorgt voor de weergave van voor de Romeinen belangrijke dieren. Nieuw is het niet alleen kopiëren van een klassieke vormentaal, maar ook het gebruik van materialen en technieken. Micro mozaïek, granules en het gebruik van Egyptische kleurencombinaties zorgden voor een revivalperiode in de juwelen met een hoofdrol voor het bijpassende dier. Tezamen met de opkomst van het mid-negentiende -eeuwse naturalisme, waarin men streefde naar een zo natuurgetrouw mogelijke weergave én de uitvinding van allerhande nieuwe materialen en technieken is de 19e eeuw een onbeschrijfelijk rijke periode voor de ontwikkeling van het diersieraad.
De meest populaire dieren zijn verreweg insecten. Met diamanten lijfjes en vleugels van plique-a-jour email werden bijen, kevers, vlinders en libellen in vele uitvoeringen vervaardigd. Een belangrijke rol was ook weggelegd voor huis-en hobbydieren. Aan het einde van de negentiende eeuw, wanneer de eerste ‘novelty sieraden’ verschijnen; sieraden met verborgen boodschappen of onverwachte details, die luchtige onderwerpen uitbeelden, zien we veel sieraden met paarden, poezen, en allerlei soorten honden, van een vrolijk schoothondje tot een kooiker met de prooi nog in zijn bek (lotnummer 78).
Bij het aanbreken van de twintigste eeuw zien we eigenlijk geen verandering meer in de keuze voor een bepaald dier. De schoonheid, het plezier en het zijn van een drager voor een allerhande combinatie van edelstenen zijn vanaf het einde van de 19e eeuw het belangrijkst geworden. De enige duidelijke verandering is de uiterlijke verandering in stijl. Van de vrouwelijke lijnen van de Art Nouveau via de strakke lijnvoering van de Art Deco naar de opkomst van glamour en Hollywood waarin we de speelse informelere vormgeving van de Retro sieraden tot de jaren ’50 cocktail sieraden herkennen. De cocktail sieraden mogen in deze extra benoemd worden, daar waar nooit heel duidelijk afgeweken is van het natuurlijke karakter van het dier, zijn de novelty sieraden uit de jaren ’50 eerder cartoonesk te noemen. Grote paradijsvogels, kleurrijke schildpadden en katten waar een ieder met een rotdag toch ontzettend vrolijk van wordt!
Deze veiling bieden wij een ontzettend grote collectie diersieraden aan, afkomstig uit diverse collecties. Hoogtepunten hieruit zijn de Nederlandse laat 19e -eeuwse broche in de vorm van een kever met diamanten lijfje (lotnummer 11), de roosdiamanten bij en zwaluw (lotnummers 1 en 2), de jaren ’20 ‘Egyptian revival’ geëmailleerde scarabee (lotnummer 109), de zilveren zeedieren van de gebroeders Reggers (lotnummer 349) de cartooneske poes (lotnummer 227), de kleurrijke vlinder en schildpad (lotnummer 215 en 338), de vogeltjesbroche van de Duitse ontwerpster Elisabeth Treskow (lotnummer 253) en natuurlijk de indrukwekkende natuurgetrouwe olifant van Tiffany & Co. (lotnummer 249).
